Yatay Sondaj Yer Belirleme Sistemleri

İyi bir YYS firması geçiş öncesinde gerekli verileri toplayarak planlanan geçiş profilini işverene gerekçeleriyle sunabilmelidir. Profesyonel anlayış öngörüş gerektirir. Yapılan öngörü işverenle tartışılmalı ve uygulama projesi iştişare sonunda oluşturulmalıdır. Tecrübeler göstermiştir ki tek taraflı yapılan dizaynlar ciddi feleketlerle sonuçlanabilir. İdeal bir YYS takımı kullanılacak lokasyon sistemini ve limitlerini işverenle paylaşmalıdır.

Yatay sondajda iki yer belirleme ailesi kullanılır: yüzeyden yürüyerek izleyen üzerinden takip ve tij içinden geçen kabloyla çalışan manyetik alan sistemi. Aşağıda ikisini de bileşenleri, sınırları ve uygun oldukları projelerle ele alıyoruz.

Üzerinden takibin bileşenleri, sınırları ve sahada kullanımı

Üzerinden takip sistemi üç parçadan oluşur: yönlendirme başlığının içindeki pilli sonda (transmitter), topografın taşıdığı alıcı (receiver) ve makine operatörünün önündeki uzak ekran (remote display). Sonda belirli bir frekansta manyetik sinyal yayar; alıcı bu sinyalin şiddetinden derinliği, sinyal geometrisinden ise sondanın yüzeydeki izdüşümünü bulur. Eğim (pitch) ve dönüş (roll) bilgisi sinyalin içinde kodlanmış olarak gelir; operatör bu değerleri anlık görerek başlığın ağzını istenen yöne çevirir.

Sistemin sınırı sinyal gücüdür. Tipik sondalar 15–20 metre derinliğe kadar güvenilir okuma verir; daha derin ya da çok uzun geçişlerde sinyal zayıflar ve konum belirsizleşir. Yüksek gerilim hatları, demiryolu rayları, metro ve büyük çelik yapılar sinyale parazit karıştırır; bu durumda farklı frekanslı sondalar denenir ya da aşağıda anlatılan manyetik alan sistemine geçilir. Pil ömrü de bir sınırdır: uzun pilot delgilerde sondanın pil değişimi için tijlerin geri çekilmesi gerekebilir.

Buna karşılık sistemin avantajları açıktır: kurulumu dakikalar alır, tek topografla işletilir, ek kablo ya da yüzey düzeneği gerektirmez ve şehir içi yatay sondaj projelerinin büyük çoğunluğu için yeterli hassasiyeti sağlar. Yüzeyde yürünebilen her güzergâhta ilk tercih üzerinden takiptir; doğalgaz, içme suyu ve fiber optik hatlarının şehir içi cadde ve bulvar altı geçişlerinde standart yöntem budur. Deltek, farklı frekans ve güç sınıflarında sonda ve alıcılarla çalışır; sistem seçimi ve derinlik sınırı her projede teklif aşamasında işverenle paylaşılır.

Manyetik alan sisteminin bileşenleri ve uygulama alanları

Manyetik alan sistemi dört bileşenden oluşur: tijlerin içinden geçen kablo (wireline), yönlendirme başlığındaki kablolu sonda, güzergâh üzerine yüzeyde serilen tel çerçeve (bobin) ve tüm verileri işleyen bilgisayar ünitesi. Bobinden geçirilen akım, koordinatları bilinen yapay bir manyetik alan üretir; sonda bu alanı ölçerek kendi konumunu hesaplar. Yer altındaki doğal manyetik alan ve yerçekimi de ikinci bir referans olarak kullanılır; böylece sistem, yüzeyde yürünemeyen bölgelerde bile santimetre mertebesinde konum verir.

Yöntem üç durumda alternatifsizdir: nehir, göl, boğaz ve deniz altı geçişleri, 500 metreyi aşan uzun güzergâhlar ve derin geçişler (otoyol, demiryolu, tesis altı). Karaya çıkış (landfall) projelerinde, boru hattı nehir geçişlerinde ve iki makinenin yer altında buluştuğu kesişim (intersect) delgilerinde standart yöntemdir. Her tij eklendiğinde kablonun uzatılması gerektiği için ilerleme hızı üzerinden takibe göre bir miktar düşer; buna karşılık pil ve sinyal derinliği sınırı ortadan kalkar.

Deltek, Paratrack® ve Trutracker® sistemleriyle nehir altı ve uzun mesafe yatay sondaj projelerini kendi mühendis kadrosuyla yürütür. Manyetik takip gerektiren bir geçişte güzergâh profili, bobin yerleşimi ve beklenen hassasiyet teklif aşamasında işverenle paylaşılır.

Doğru yer belirleme sistemi nasıl seçilir?

Yer belirleme sisteminin seçimi üç soruyla başlar: güzergâh üzerinde yüzeyden yürünebiliyor mu, geçiş ne kadar derin ve uzun, hangi hassasiyet gerekiyor? Şehir içi, kısa ve orta mesafeli yatay sondaj projelerinde üzerinden takip yeterli ve ekonomiktir. Nehir, boğaz, otoyol ya da tesis altından geçen uzun ve derin güzergâhlarda ise yüzeye erişim olmadığı için manyetik alan sistemi tek seçenek olur. Yüksek gerilim hatları, demir yapılar ve metro gibi parazit kaynaklarının yoğun olduğu bölgelerde de kablolu sistem daha güvenilir sonuç verir.

Deltek, her iki sistemi de kendi ekibiyle işletir; Trutracker® ve Paratrack® manyetik sistemlerle 2000 metreyi aşan geçişlerde hedef noktaya çıkma tecrübesine sahiptir. Sistem seçimi ve sınırları teklif aşamasında işverenle paylaşılır; delgi profili bu sınırlara göre tasarlanır. Projeniz için hangi sistemin uygun olduğunu teklif talebinizle birlikte değerlendirelim; yer belirleme sisteminin fiyata etkisi yatay sondaj fiyatları sayfasında anlatılıyor.